TÜRK KARASULARINDA GEMİADAMLARININ İŞ KAZALARI

TÜRK KARASULARINDA GEMİADAMLARININ İŞ KAZALARI

 

GEMİ ADAMI NEDİR?

Gemi adamı, hukuki olarak deniz hukukuna tabi olan ve bir gemide hizmet sözleşmesiyle çalışan kaptan, zabit, tayfa ve diğer personeli ifade eden bir terimdir. Deniz İş Kanunu’nun 2/B maddesine göre, gemi adamı gemide hizmet sözleşmesiyle çalışan tüm personeli kapsar. Bu tanım, gemi adamının İş Kanunu’nda düzenlenen işçiden temel farkının gemide çalışması olduğunu belirtir.

Gemi adamının tanımı farklı kanun ve yönetmeliklerde de yer almaktadır:

• Türk Ticaret Kanunu’nun 934. maddesinde, gemi adamı; kaptan, gemi zabitleri, tayfalar ve diğer gemi personeli olarak tanımlanmıştır.
• Gemi Adamları Yönetmeliği’nde ise gemi adamı; geminin kaptanını, zabitlerini, yardımcı zabitlerini, stajyerlerini, tayfalarını ve yardımcı hizmet personelini kapsar.

Denizde çalışma koşullarının karadaki işçilikten farklı ve zorlu olması nedeniyle, gemi adamları genel İş Kanunu’na tabi değildir. Bunun yerine, 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında değerlendirilirler.

Gemi adamları, işlerinin gereği genellikle denizde uzun süreler geçirmeleri, zorlu ve tehlikeli koşullara maruz kalmaları ve karada çalışanların sahip olduğu korumalardan yoksun olmaları nedeniyle hukukta benzersiz bir statüye sahiptir. Bu nedenle, Deniz İş Sözleşmesi (MLC, 2006) gibi uluslararası anlaşmalar ve diğer çerçeveler, gemi adamlarına özel korumalar sağlar.

Ayrıca, gemi adamları genellikle yaralanmalar için tazminat, bakım ve tedavi (tıbbi ve yaşam giderleri) ve terk edilmeye karşı koruma gibi alanları kapsayan deniz hukuku altında haklara sahiptirler. Bu yasal ayrım, gemi adamlarının haklarının ve refahının korunmasını sağlar, uluslararası ticarette oynadıkları hayati rolü ve mesleklerinin benzersizliğini ortaya koyar.

 

GEMİ ADAMI KAZALARI NEDİR?

Gemi adamı kazaları, gemide çalışan mürettebatın denizcilik faaliyetleri sırasında yaşadığı yaralanma, hastalanma veya ölümleriyle sonuçlanan olayları ifade eder ve hem ulusal hem de uluslararası denizcilik yasaları tarafından düzenlenen önemli hukuki konulardır. Bu kazalar; tehlikeli çalışma koşulları, ekipman arızaları, yetersiz eğitim, olumsuz hava şartları ve uzun çalışma saatlerinden kaynaklanan yorgunluk gibi çeşitli nedenlerden dolayı meydana gelebilir.

Gemi adamı kazaları, hukuki açıdan karmaşık sorumluluk şartlarını ve tazminat taleplerini beraberinde getirir. Gemi adamları, uluslararası anlaşmalar ve ulusal yasalar kapsamında çeşitli haklara sahiptir. Özellikle Deniz İş Sözleşmesi (MLC, 2006), gemi adamlarının asgari haklarını belirler ve şu korumaları sağlar:

• Bakım ve Tedavi: Gemi adamları, yaralanma veya hastalık durumunda tıbbi tedavi alma ve iyileşme süresince maddi destek hakkına sahiptir. Bu hak, hem tıbbi masrafları hem de temel yaşam giderlerini kapsar.
• Tazminat: İşle ilgili kazalardan kaynaklanan yaralanma, sakatlık veya ölüm durumlarında, gemi adamları veya aileleri tazminat almaya hak kazanır.
• Geri Gönderilme Hakları: Denizde yaralanan veya çalışamaz hale gelen gemi adamları, işverenin masrafları karşılamasıyla memleketlerine geri dönme hakkına sahiptir.

Gemi adamı kazalarında sorumluluk genellikle deniz hukuku prensiplerine dayanır. Bu kapsamda yaşanan kazada sorumluluktan söz edilebilmesi için “denize elverişsizlik” ve “ihmal” kavramlarını değerlendirmek gerekir.

• Denize Elverişsizlik: Bir geminin güvenli işletim için uygun olmaması durumunda, gemi sahibi sorumlu tutulabilir.
• İhmal: Gemi sahibinin veya işverenin güvenli çalışma koşulları sağlamaması veya gerekli önlemleri almaması durumunda ihmal söz konusu olabilir.

 

TÜRKIYE’DE GEMI ADAMI KAZALARI

Türkiye, stratejik konumu ve üç tarafının denizlerle çevrili olması nedeniyle deniz ticaretinde önemli bir yere sahiptir. Ancak bu avantajlı konum, gemi adamları için çeşitli riskleri de beraberinde getirir. Gemi adamı kazaları, hem insan hayatını tehdit eden hem de ekonomik ve çevresel kayıplara yol açan ciddi bir sorundur. Özellikle İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı gibi kritik geçiş noktalarında, gemi adamları zorlu ve tehlikeli çalışma koşullarıyla karşı karşıya kalmaktadır.

 

 

TÜRKIYE’DE GEMI ADAMI KAZALARININ BAŞLICA NEDENLERI NELERDIR?

İnsan Hatası ve Yorgunluk

Uzun ve düzensiz çalışma saatleri, gemi adamlarının fiziksel ve zihinsel yorgunluğunu artırır. Yorgunluk, dikkat dağınıklığına ve karar verme yeteneğinde azalmaya neden olarak kazalara zemin hazırlar. Özellikle yoğun gemi trafiğinin olduğu bölgelerde anlık dikkatsizlikler bile ciddi sonuçlar doğurabilir. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) verilerine göre, deniz kazalarının yaklaşık %80’i insan hatasından kaynaklanmaktadır.

Zorlu Navigasyon Koşulları

İstanbul ve Çanakkale Boğazları, dar geçitleri, keskin dönüşleri ve güçlü akıntılarıyla dünya denizcilik sektöründe en zorlu rotalardan sayılır. Bu bölgelerde seyir yapmak, yüksek deneyim ve uzmanlık gerektirir. Ayrıca, yoğun yerel ve uluslararası gemi trafiği, çarpışma riskini artırır. Gemi adamlarının anlık kararları ve navigasyon becerileri, bu zorlu koşullarda hayati önem taşır.

Olumsuz Hava Koşulları

Türkiye’nin coğrafi konumu, farklı iklim koşullarının yaşanmasına neden olur. Karadeniz’deki ani fırtınalar, Ege Denizi’ndeki sert rüzgârlar ve yoğun sis, gemi operasyonlarını olumsuz etkiler. Kötü hava şartları, görüş mesafesini azaltarak navigasyonu zorlaştırır ve gemi adamlarının risklerini artırır. Ayrıca, acil durum müdahalelerini ve kurtarma operasyonlarını da güçleştirir.

Mekanik Arızalar ve Yetersiz Bakım

Gemi ekipmanlarının düzenli ve uygun şekilde bakımı, güvenli seyir için kritiktir. İhmal edilen bakım çalışmaları, motor arızaları, dümen problemleri ve elektronik sistemlerde aksaklıklara yol açabilir. Mekanik arızalar, gemi kontrolünü kaybetmeye ve acil durumlarda etkili müdahale edememeye neden olur. Bu durumlar, gemi adamlarının hayatını tehlikeye atar ve çevresel felaketlere yol açabilir.

Yetersiz Eğitim ve Deneyim Eksikliği

Denizcilik sektöründe nitelikli ve eğitimli personel istihdamı büyük önem taşır. Ancak bazı gemi adamları, gerekli sertifikasyon ve eğitim programlarını tamamlamadan görev alabilmektedir. Acil durum prosedürleri, güvenlik protokolleri ve teknik operasyonlar konusunda yetersiz bilgiye sahip olmak, kazaların önlenmesini zorlaştırır. Deneyimsiz personel, stresli ve karmaşık durumlarda doğru ve hızlı kararlar almakta güçlük çekebilir.

TÜRKIYE’DE GEMI ADAMI KAZALARININ MEYDANA GELDIĞI ÖNEMLI NOKTALAR NERELERDIR?

İstanbul Boğazı

Dünyanın en dar ve en işlek doğal su yollarından biri olan İstanbul Boğazı, günlük ortalama 150 geminin geçiş yaptığı kritik bir noktadır. Asya ve Avrupa’yı ayıran bu boğaz, sadece ticari gemiler için değil, aynı zamanda yerel deniz trafiği için de yoğun bir hattır. Dar alanlar, keskin dönüşler ve yoğun trafik, çarpışma ve karaya oturma riskini artırır. 1994 ve 1999 yıllarında meydana gelen büyük tanker kazaları, boğazın ne kadar riskli olduğunu göstermiştir.

Çanakkale Boğazı

Ege Denizi ile Marmara Denizi’ni bağlayan Çanakkale Boğazı, stratejik önemi nedeniyle yoğun bir gemi trafiğine sahiptir. Boğazın dar ve derin olmayan bazı bölgeleri, navigasyonu zorlaştırır. Güçlü akıntılar ve değişken hava koşulları, gemi adamlarının karşılaştığı riskleri artırır. Tarihi savaşların da yaşandığı bu bölgede, deniz trafiğinin güvenliği hayati öneme sahiptir.

Karadeniz Kıyıları

Karadeniz, ani hava değişiklikleri, sert dalgalar ve güçlü rüzgârlarla bilinir. Özellikle küçük ve orta ölçekli gemilerde çalışan gemi adamları için bu koşullar ciddi tehlikeler oluşturur. Liman giriş ve çıkışlarındaki sığ sular ve güçlü akıntılar, kazaların sıkça yaşanmasına neden olur. Bölgedeki altyapı eksiklikleri ve yetersiz meteorolojik tahminler, riskleri daha da artırır.

Ege Denizi ve Akdeniz Bölgeleri

Turistik faaliyetlerin yoğun olduğu Ege ve Akdeniz kıyılarında, yaz aylarında deniz trafiği önemli ölçüde artar. Feribotlar, turistik tekneler ve ticari gemiler arasındaki koordinasyon eksikliği, çarpışma riskini yükseltir. Ayrıca, bölgede kaçak göçmen taşımacılığı gibi yasa dışı faaliyetler de gemi adamları için ek riskler oluşturur.

 

TÜRK KARASULARINDA YOLCU KAZALARI

Deniz taşımacılığı, özellikle yolcu taşımacılığı açısından önemli bir ulaşım yolu olup, gemilerdeki yolcu kazaları, ciddi hukuki sonuçlar doğurabilen olaylardır. Türkiye’de, deniz yoluyla yolcu taşımacılığı alanındaki hukuki düzenlemeler, yolcuların haklarının korunması ve taşıyıcıların sorumluluklarının belirlenmesi açısından detaylı düzenlemeler içermektedir.

1. GEMI YOLCU TAŞIMA SÖZLEŞMESININ TANIMI VE KAPSAMI

Türk hukukuna göre deniz yoluyla yolcu taşıma sözleşmesi, Türk Ticaret Kanunu (TTK)‘nun ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu sözleşmeye göre taşıyıcı yolcuyu ve beraberindeki bagajını deniz yolu ile belirlenen bir yere güvenli bir şekilde taşımayı üstlenmektedir. Önemli bir husus olarak, taşıma ücreti bu sözleşmenin zorunlu bir unsuru değildir; dolayısıyla, ücretsiz yapılan taşımalar da yolcu taşıma sözleşmesi kapsamında değerlendirilmektedir.

Sözleşmenin kurulmasında şekil şartı aranmamaktadır; sözleşme yazılı veya sözlü olarak yapılabilmektedir. Ancak, olası hukuki uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlaması açısından yazılı olarak yapılması ve bilet düzenlenmesi önem taşır.

2. TAŞIYICININ HUKUKI SORUMLULUĞU

Türk Ticaret Kanunu ve 2002 Atina Sözleşmesi çerçevesinde, taşıyıcının sorumluluğu gemi kazaları gibi deniz yolculuğuna özgü riskler bakımından oldukça geniştir. TTK, deniz yoluyla yolcu taşımacılığında taşıyıcıların sorumluluğunu detaylı bir şekilde düzenler ve yolcu haklarını güvence altına alır.

2.1. Kusursuz Sorumluluk İlkesi

TTK’ya göre taşıyan, yolcunun ölümü veya yaralanmasından doğrudan sorumludur ve bu sorumluluğun doğması için taşıyıcının kusurunun ispatlanması gerekmez. Taşıyan, gemi kazası nedeniyle meydana gelen zararlarda kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazminat ödemekle yükümlüdür. Kusursuz sorumluluk, taşıyıcının zararın meydana gelmesinde kusuru olmasa bile sorumlu tutulmasını ifade eder.

Ancak taşıyıcı, aşağıdaki durumları ispat edebilirse sorumluluktan kurtulabilir:

• Mücbir sebep (örneğin, savaş, iç savaş veya kaçınılmaz doğa olayları gibi olağanüstü durumlar).
• Üçüncü bir kişinin kasıtlı eylemi.
• Yolcunun zarara kendi kastı veya ihmali ile neden olması.

2.2. Taşıma Süresi İçerisindeki Sorumluluk

Taşıyanın sorumluluğu, yolcunun gemiye binişinden gemiden inişine kadar olan süreyi kapsar. Bu süre içinde meydana gelen tüm kazalardan taşıyan sorumludur. Özellikle, yolcunun gemi kazası nedeniyle zarar görmesi durumunda, taşıyanın kusursuz sorumluluğu devreye girer. Bu tür durumlarda, taşıyanın sorumluluğu yalnızca tehlike sorumluluğu olarak kabul edilmez; aynı zamanda yolcunun ölümüne veya bedensel zarara uğramasına yol açan her türlü kazadan sorumlu tutulur.

2.3. Bagaj ve Değerli Eşyaların Taşınmasında Sorumluluk

Bagaj, yolcunun beraberinde taşıdığı kişisel eşyaları kapsar. Ancak taşıyan, yolcuya ait para, mücevher, kıymetli evrak gibi değerli eşyaların, bu eşyalar taşıyana saklanmak üzere teslim edilmedikçe, zarar görmesinden veya kaybolmasından sorumlu değildir. Bagajda meydana gelen açık zararların, yolcu tarafından teslim sırasında taşıyana bildirilmesi gerekmektedir; aksi takdirde bagajın iyi durumda teslim alındığı kabul edilir.

3. TAŞIYICININ HUKUKİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve ilgili diğer mevzuat, deniz yoluyla yolcu taşımacılığında taşıyıcılara önemli sorumluluklar yüklemektedir. Yolcuların güvenliği ve kazaların önlenmesi için taşıyıcıların belirli yükümlülüklere uyması gerekmektedir. Bu yükümlülükler, yalnızca yolcuların değil, aynı zamanda gemi çalışanlarının da güvenliğini sağlamayı hedeflemektedir. Taşıyıcı mevzuat gereği kendisine yüklenen, yolcuların güvenliğini sağlama yükümlülüğü, bagajın korunmasını sağlama yükümlülüğü, eğitim ve denetim yükümlülüğü gibi yükümlülüklere uymaması sonucunda meydana gelen zararlardan kaynaklı maddi ve manevi tazminat ödemek durumunda kalabilir.

Yolcu taşıma sözleşmesinden doğan tazminat taleplerinde belirli zamanaşımı süreleri söz konusudur:

• Yolcunun ölümünden veya bedensel zararından doğan tazminat talepleri için zamanaşımı süresi 10 yıldır.
• Bagajın zarar görmesi veya kaybolması durumunda zamanaşımı süresi ise 2 yıldır.

 

TÜRK KARASULARI İÇERİSİNDE GERÇEKLEŞEN GEMİ ADAMI KAZALARINA İSTATİSTİKSEL BAKIŞ

1- YAŞANAN GEMİ ADAMI KAZALARININ TÜRLERİNİN DAĞILIMI

 

 

 

 

2-YAŞANAN GEMİ ADAMI KAZALARININ NEDENLERİNİN DAĞILIMI

3-KAZALARDAN ZARAR GÖREN VÜCUT BÖLÜMLERİNİN DAĞILIMI

4-TÜRK KARASULARINDA 2019-2023 YILLARI ARASINDA YAŞANAN DENİZ KAZALARININ DAĞILIMI

A.VAHİT KAYA & AV. BESTE EVİN.   &   STJ. AV. DENİZ ENGİN